Focussen en beeldende therapie

Hieronder volgt een eigen vertaling van blz. 88/89/90 uit het boek Focusing-oriented art therapie van Laury Rappaport (2009).

Gendlin beschrijft het belang van het combineren van het naar binnen gerichte proces van Focussen met een naar buiten gerichte expressie:

Als therapie alleen met de innerlijke feiten omgaat, of het nu emotie is of lichamelijk gevoelde betekenis, dan mist het een cruciale dimensie van het veranderingsproces. Therapie moet meer inhouden dan Focussen op innerlijke feiten in een reflectieve innerlijke ruimte. Er moet ook een naar buiten gerichte beweging zijn in de interactie. Focussen op zich zorgt niet genoeg voor de beweging naar buiten. (1991, p.267)

Focussen verzorgt de naar binnen gerichte beweging terwijl Beeldende therapie de expressie naar buiten aanbied. Ze passen bij elkaar als handschoenen. Focussen zorgt voor een bewuste toegang tot de innerlijke bronnen van de lichamelijk gevoelde betekenis, terwijl de beeldende therapie ervoor zorgt dat haar rijke bronnen van verbeelding en wijsheid zichtbaar worden in een artistieke uitdrukkingsvorm. Er zijn vele overeenkomsten tussen Focussen en beeldende therapie, opgesomd in tabel 5.1, die tot leven komen en meer betekenis krijgen wanneer je de methodologie en praktijkvoorbeelden hebt gelezen in deel II en III.

Tabel 5.1. Overeenkomsten Focussen (F) en Beeldende therapie (Bt)

De verbinding met het lichaam
F: De aandacht wordt naar een lichamelijk gevoelde betekenis gebracht. Dit wordt in het lichaam ervaren.
Bt.: Tijdens het scheppen van kunst is het lichaam actief. Armen,handen, hoofd, adem en de romp enz. zijn actief tijdens het scheppen van een collage, het beeldhouwen, tekenen of schilderen.

Het overgangsgebied tussen bewust en onbewust .
F: Vindt plaats in dit overgangsgebied tussen bewust en onbewust.
Bt : Maakt verbinding met het onbewuste en brengt het in het bewustzijn.

Het complete samengestelde beeld van een ervaring.
F. Geeft toegang tot een lichamelijk gevoelde betekenis, die een lijfelijke reflectie is van een complete ervaring, de intriciteit en de complexiteit ervan.
Bt : Ruimtelijk eerder dan lineair. Vat een ervaring samen en openbaart die in een oogopslag.

Verheldert vage en ongedefinieerde gevoelde ervaringen.
F : Een lichamelijk gevoelde betekenis ongevormde, ongedefinieerde niet heldere lichamelijke gewaarwording.
Bt. : Kunst ontwikkelt zich uit een beeld of een lichamelijk gevoelde betekenis en wordt duidelijker tijdens het creatieve scheppingsproces.

Het natuurlijk ontvouwen van een ervaring (beleving).
F : Het brengen van de Focussende houding van vriendelijkheid en erkenning helpt de lichamelijk gevoelde betekenis om zich te ontvouwen, te openen, om meer van zichzelf te laten zien.
Bt.: Tijdens het scheppingsproces vloeit de lichamelijk gevoelde betekenis vanzelf in de media, kleuren, vormen en de beelden.

Het cultiveren van twee aspecten van het zelf- de observator (het Zelf) en het deel dat voelt.
F: Er is een deel van het zelf dat luistert naar de lichamelijk gevoelde betekenis, vragen stelt en antwoorden krijgt terwijl gelijktijdig de lichamelijk gevoelde betekenis ervaren wordt.
Bt: Er is een deel van het zelf dat betrokken is bij de innerlijke ervaring en het proces van kunst maken en er is het aspect van het zelf dat kan kijken naar het kunstwerk en het kan observeren.

De innerlijke dialoog.
F: Een innerlijke dialoog komt tot stand door de vragende en ontvangende stappen in het Focussen.
Bt: Een innerlijke dialoog kan tot stand komen door naar het kunstwerk te kijken, er vragen bij te stellen en te ontvangen wat het heeft te zeggen.

De innerlijke relatie.
F: Een innerlijke relatie ontwikkelt zich door de Focussende houding( er vriendelijk tegen zijn, het erkennen enz.) en door de Focusstappen (het kiezen van een onderwerp en een lichamelijk gevoelde betekenis, het bevragen en ontvangen)
Bt: Het kunstwerk geeft uitdrukking aan de innerlijke ervaring, dit kan geobserveerd worden en er kan op gereageerd worden.

De innerlijke waarheid.
F: De stap van “resoneren” is een manier om te checken of het lichamelijke gevoel kloppend is.
Bt: Het kijken naar een kunstwerk in relatie tot het esthetisch gevoel van de schepper geeft een lichamelijk gevoel of het kloppend is. (kleur, harmonie, voltooiing, enz.)

Het externaliseren van een probleem of een moeilijk gevoel.
F: De Focusstap “ruimte maken” helpt om onderwerpen te onderscheiden en ze op een afstandje te zetten waar ze een naam en erkenning kunnen krijgen.
Bt.: Een innerlijke ervaring wordt naar buiten gebracht door een artistieke voorstelling.

De juiste afstand vinden
F: wanneer je met een onderwerp of een lichamelijk gevoelde betekenis werkt, kun je je voorstellen dat je het op een bepaalde afstand zet om er bij te blijven en het nader te onderzoeken.
Bt: Een gemaakt werkstuk kan letterlijk op een afstand gezet worden die goed voelt om ernaar te kijken, er over te praten of er een dialoog mee te beginnen. Verschillende materialen kunnen iets meer op een afstand houden bv. iets in een doos doen, inpakken of er lagen overheen leggen.

Andere middelen dan woorden om een ervaring te symboliseren.
F: Een lichamelijk gevoelde betekenis kan gesymboliseerd worden door een beeld, gebaar of een geluid, net zo goed als door een woord of een zin.
Bt. Beeldende materialen geven gelegenheid tot verschillende manieren van expressie zonder woorden, door kleuren, vormen, texturen en beelden.

Een anker voor verder werk.
F: Het einde van een focussessie of proces kan gemarkeerd worden als een punt om bij terug te keren voor nader onderzoek, het startpunt vanwaar je een nieuwe ronde of Focusproces kunt beginnen.
Bt: Het kunstwerk is een tastbaar voorwerp waar ieder moment opnieuw naar gekeken kan worden, voor een overzicht, om erop door te gaan en om te reflecteren.

Een proces dat goed voelt en helend.
F: Het Focusproces voelt goed zelfs wanneer er aan moeilijke onderwerpen of ervaringen gewerkt wordt.
Bt: Het creatieve proces voelt goed zelfs als een pijnlijke of moeilijke ervaring uitgedrukt wordt.



>>Terug naar pagina Workshops en cursussen